طالبان فعالیت تقریباً تمام سازمان های حامی رسانه ها را متوقف ساخت

این وزارت تحت اداره طالبان مدعی است نهادهایی که مجوزشان لغو شده، به‌جای رسیدگی به مشکلات خبرنگاران و رسانه‌ها، «مشکلات بیشتری» ایجاد کرده و در سطح بین‌المللی به اعتبار نهادهای رسانه‌ای افغانستان «آسیب» رسانده‌اند.

با این حال، وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان نام سه نهادی را که مجوز فعالیت‌شان تمدید شده، اعلام نکرده است. همچنین از نهادهایی که مجوزشان لغو شده نیز نامی برده نشده، اما گفته شده است که برخی از این نهادها غیرفعال بوده‌اند.

این وزارت می‌گوید لغو مجوز اکثر نهادهای حامی رسانه‌ها و تمدید فعالیت تنها سه نهاد، با هدف «جلوگیری از سوءاستفاده به نام خبرنگاران و رسانه‌ها» انجام شده است.

طالبان با لغو پنهانی جواز رسانه‌ها، گام تازه‌ای در حذف سیستماتیک رسانه‌های مستقل برداشت

 تصمیم جدید وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان همراه با عدم افشای نام رسانه‌ها، نگرانی‌های جدی درباره انقراض رسانه‌گری مستقل را تشدید کرده است.

وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان روز دوشنبه 6 دلو اعلام کرد که جواز تعدادی از نهادهای رسانه‌ای را به دلیل «فعالیت غیرمسلکی» و «استفاده نادرست از نام خبرنگاران» لغو کرده است، اما نام هیچ‌یک از رسانه‌های مورد هدف یا آن‌هایی که جوازشان تمدید شده را فاش نکرد.

تصمیم مبهم در فضای تاریک رسانه‌ای

بر اساس اعلامیه رسمی این وزارت، تصمیم لغو جواز پس از دریافت «شکایت‌هایی» اتخاذ شده است. با این حال، منبع این شکایت‌ها، ماهیت آن‌ها یا معیارهای ارزیابی «غیرمسلکی بودن» فعالیت‌های رسانه‌ای مشخص نشده است. این عدم شفافیت، این تصمیم را از یک اقدام اداری به یک ابزار سیاسی برای سکوت‌بخشی به صدای انتقادی تبدیل کرده است.

در همان اعلامیه، طالبان ادعا کردند که جواز سه نهاد رسانه‌ای را تمدید کرده‌اند، اما دوباره نامی از آن‌ها نیاوردند. این رویکرد مبهم، فضایی از ترس و عدم اطمینان در میان رسانه‌های باقی‌مانده ایجاد کرده و خبرنگاران را مجبور به خودسانسوری یا ترک حرفه می‌کند.

زمینه‌سازی برای کنترل انحصاری اطلاعات

از زمان بازگشت طالبان به قدرت در اوت 2021، فضای رسانه‌ای افغانستان دچار فروپاشی گسترده شده است. بیش از 200 رسانه مستقل چه مطبوعاتی و چه الکترونیکی تعطیل شده‌اند. صدها خبرنگار به‌ویژه زنان از عرصه رسانه کنار گذاشته شده‌اند. طالبان ضمن اعمال محدودیت‌های سختگیرانه در محتوا، دستورالعمل‌های سختی درباره نحوه پوشش خبری، حضور زنان در رسانه و حتی نوع لباس خبرنگاران صادر کرده‌اند.

در این میان، تنها رسانه‌هایی که به‌صورت ضمنی یا آشکار با خط‌مشی‌های طالبان همسو عمل کرده‌اند، توانسته‌اند فعالیت خود را ادامه دهند. این امر به‌تدریج منجر به ظهور «رسانه‌های وابسته» شده که علاوه بر فقدان استقلال، گاه در بازداشت یا گزارش علیه همکاران خود نقش داشته‌اند.

واکنش‌های داخلی و بین‌المللی

خبرنگاران مستقل و شبکه‌های حقوقی داخلی این تصمیم را «ضربه‌ای دیگر به آزادی بیان» خوانده‌اند. برخی از فعالان رسانه‌ای ادعا کرده‌اند که رسانه‌هایی که همچنان فعال هستند، گاه با ارائه اطلاعات به امنیت طالبان، در بازداشت خبرنگاران مستقل نقش داشته‌اند. این اتهامات، اعتماد عمومی به تمامی رسانه‌های فعال در کشور را زیر سؤال برده است.

در سطح بین‌المللی، سازمان‌هایی همچون گزارشگران بدون مرز (RSF)، کمیته محافظت از خبرنگاران (CPJ) و یونسکو پیش‌تر هشدار داده‌اند که افغانستان به یکی از خطرناک‌ترین کشورها برای فعالیت رسانه‌ای تبدیل شده است. در رتبه‌بندی آزادی مطبوعات 2025 RSF، افغانستان در جایگاه 179 از 180 کشور قرار دارد تنها یک پله بالاتر از کره شمالی.

این در حالیست که لغو جواز رسانه‌ها بدون شفافیت یا فرصت دفاع، نشان‌دهنده تحول از «نظارت بر محتوا» به «تصفیه وجودی» رسانه‌های مستقل است. طالبان دیگر فقط محتوای خبر را کنترل نمی‌کنند بلکه حق وجود رسانه‌ای مستقل را به‌طور کلی انکار می‌کنند.

این رویکرد در کوتاه‌مدت ممکن است به کنترل اجتماعی کمک کند، اما در بلندمدت مشروعیت اطلاعاتی حکومت را در سطح داخلی و بین‌المللی تضعیف خواهد کرد به‌ویژه در شرایطی که جامعه جهانی همچنان رژیم طالبان را به‌رسمیت نشناخته است.