امضای تفاهمنامه؛ بحران ترامپ، سربلندی ایران

امضایی که معادله را برعکس کرد

هر کارشناسی می‌داند که تفاهمنامه امضاشده میان ایران و آمریکا، یک‌سره به سود تهران است؛ گویی ایرانیان آن را عالمانه تحریر کرده‌اند و به ترامپ تنها امضایش را با اقتدار در میدان، تحمیل کرده‌اند. بی‌گمان از روز 28 خرداد 1405 (18 ژوئن 2026) حتی برای یک لحظه دونالد ترامپ قادر به استراحت نخواهد بود و آرامش از او سلب شده است. تهدید تازه‌ای که هم‌زمان با مذاکرات سوئیس از سوی او مطرح شد نیز، هم برای آرام‌سازی مخالفان و هم از سر استیصال بود. اما چه چیزهایی در کمین اوست: توفان فراگیر انتقادات رسانه‌ها، سیل بی‌توقف فشار و تهدید کنگره، سایه استیضاح ونس، احضار کوشنر و ویتکاف به کمیته‌های تحقیق، و هر تهدید قابل‌تصوری که در ساختار متکثر قدرت آمریکا، رئیس‌جمهوری را تنها می‌گذارد. در ایالات متحده قدرت شبکه‌ای توزیع شده و تصمیم رئیس‌جمهور، به‌ویژه در سیاست خارجی، بدون پشتیبانی حاکمیت (Establishment) به‌سرعت به بن‌بست می‌رسد.

1. بحران‌های چندلایه ترامپ پس از امضا

1. قانون اینارا (INARA) و شورش کنگره
بر اساس قانون نظارت بر توافق هسته‌ای ایران (مصوب 2015)، هرگونه توافق یا تفاهم با ایران باید به تصویب و بررسی کنگره برسد. سناتورها و نمایندگان می‌توانند با تصویب قطعنامه‌های مشترک، مسیر لغو تحریم‌ها را سد کنند؛ این به‌منزله شورشی تمام‌عیار در هر دو مجلس خواهد بود. هم‌زمان، بدنه کارشناسی ارتش و نهادهای اطلاعاتی آمریکا نیز در برابر توافقی که وزن ژئوپلیتیک ایران را بدون تغییر در رفتار منطقه‌ای‌اش افزایش دهد، مقاومت منفی (Disobedience) نشان خواهند داد.

2 گسست در اتحاد با اسرائیل

رویارویی با نتانیاهو برای هر رئیس‌جمهور آمریکا هزینه‌ای سنگین دارد. بخش بزرگی از زنجیره تأمین مالی کارزارهای انتخاباتی حزب جمهوری‌خواه به شبکه حامیان اسرائیل وابسته است. چرخش ترامپ از مواضع گذشته، این جریان را به سمت قطع حمایت‌های مالی و رسانه‌ای و هدایت آن به رقبای او خواهد کشاند. خطر بزرگ‌تر اما آن است که نتانیاهو با ادعای اینکه «آمریکا پشت اسرائیل را خالی کرده»، دست به اقدام نظامی یا سایبری کور و مستقیم علیه منافع یا تأسیسات ایران بزند تا عامدانه توافق ترامپ را برهم زند و آمریکا را در برابر عمل انجام‌شده‌ای قرار دهد و به درگیری‌ای ناخواسته بکشاند.

1. اتهام «معامله بد» و ریزش پایگاه رأی

ترامپ همواره خود را استاد مذاکره و منتقد سرسخت برجام به‌عنوان بدترین توافق تاریخ معرفی کرده است. اکنون متهم می‌شود که تفاهمی به‌مراتب بدتر از برجام را امضا کرده است. رسانه‌های راست‌گرا، تندروها و نمایندگان هم‌حزبی، او را به «سازشکاری» متهم می‌کنند و این به ریزش جدی در پایگاه رأی ایدئولوژیکش می‌انجامد.

2. لابی ایپک و اندیشکده‌های نومحافظه‌کار

گروه‌های فشار نظیر ایپک (AIPAC) و اتاق‌های فکر نومحافظه‌کار، لابیگری گسترده‌ای برای همراه‌سازی هر دو حزب – به‌ویژه شاهین‌های جمهوری‌خواه – آغاز خواهند کرد. کنگره می‌تواند با قطعنامه‌های عدم تأیید، ممانعت از رفع تحریم‌های اصلی یا مشروط‌سازی بودجه‌ها، عملاً دولت ترامپ را فلج کند.

3. ریسک امنیتی و رادیکالیسم داخلی

تاریخ آمریکا نشان داده که تصمیم‌های بزرگ و توازن‌ساز، همواره واکنش‌های تند و پیش‌بینی‌ناپذیر جریان‌های افراطی و ساختارهای پنهان قدرت (Deep State) را به دنبال دارد. چرخش ناگهانی ترامپ از فشار حداکثری به تفاهمی برد-برد با ایران، او را در معرض اتهام «خیانت به آرمان‌های محافظه‌کاری» قرار می‌دهد.

نتیجه بحران‌ها: بزرگ‌ترین خطر برای ترامپ، انزوای سیاسی در داخل واشنگتن است. او از امروز ناگزیر است در دو جبهه بجنگد: جبهه خارجی برای حفظ تفاهم، و جبهه داخلی در برابر اتحاد نانوشته کنگره، لابی‌های اسرائیلی و منتقدان سرسخت جریان اصلی. گذر از این میدان مین، ابعادی به‌مراتب پیچیده‌تر از خود مذاکرات با تهران دارد. ترامپ سخت در خطر است.

2. دستاوردهای جمهوری اسلامی ایران

ملت ایران به برکت انسجام و همبستگی ملی و اقتدار نیروهای مسلح، به دستاوردهای راهبردی، دفاعی، نظامی، امنیتی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی چشمگیری دست یافت که شاخص‌ترین آن‌ها عبارتند از:

الف؛ جلوگیری از تحقق اهداف راهبردی آمریکا و اسرائیل و شکل‌گیری همگرایی ملی بی‌نظیر.
ب؛ تضمین آینده ایران با تغییر معادلات قدرت در منطقه.
ج؛ نومیدی اپوزیسیون و گروه‌های ضدانقلاب.
د؛ شکست هیمنه نظامی آمریکا، اسرائیل و غرب.
هـ؛ گشایش باب گفتگو از موضع برابر با زورگویان.
و؛  اثبات ناکارآمدی سلاح‌های آمریکایی و غربی در هوا و دریا.
ز؛ عمل به وعده‌ها با تأثیر مستقیم در بازدارندگی کشور.
ط؛ نمایش مردمی بودن یک نظام و سیستم سیاسی.

ایران و ایرانیان با حضور در خیابان، پای لانچر و میز دیپلماسی نشان دادند که برای سربلندی کشور و نظام‌شان تا پای جان ایستاده‌اند و این تنها بخشی از ده‌ها دستاورد بزرگ دیگر است.

3. دستاوردهای بی‌نظیر آمریکا

و اما شایسته است به دستاوردهای واشنگتن با طنزی به سبک دکتر "ملک ستیز" نیز بپردازیم. دونالد ترامپ با امضای «تفاهمنامه صلح» با ایران، پنج رکورد تاریخی به نام خود و آمریکا ثبت کرد:

نخست، تنگه هرمز را که بیش از یک قرن و نیم باز بود، دوباره بازگشایی کرد!
دوم، رهبر 86 ساله جمهوری اسلامی را به مقام شهادت رساند و زمینه را برای جانشینی کسی فراهم آورد که بسیاری او را خامنه‌ای دوم و جوان می‌دانند.
سوم، قدرت و جایگاه ایران را به‌عنوان یک بازیگر مهم منطقه‌ای، بیش از پیش رسمیت بخشید.
چهارم، بدون آن‌که تغییر بنیادینی در برنامه هسته‌ای ایران ایجاد شود، توافق را همچون موفقیتی بزرگ به نمایش گذاشت.
پنجم، جمهوری اسلامی را در برابر تهدیدها و تهاجمات احتمالی آمریکا، جسورتر، مقاوم‌تر و از همه مهم‌تر باتجربه‌تر از گذشته ساخت.

با چنین کارنامه‌ای، شاید زمان آن رسیده که این رئیس‌جمهور «پردستاورد» نه‌تنها مورد تقدیر قرار گیرد، بلکه به‌عنوان یکی از نامزدهای شایسته و بدون قیدوشرط جایزه نوبل صلح نیز مطرح شود!