بحران کمبود داکتر زن در افغانستان؛ پیامد منع تحصیل دختران توسط طالبان

سازمان ملل متحد در گزارشی گفته است که کمبود پرسنل حرفه‌ای زن، به‌ویژه پزشکان، به بحرانی جدی تبدیل شده است.

اولگا چرفکو، عضو دفتر هماهنگ‌کننده کمک‌های بشردوستانه سازمان ملل متحد (اوچا) که به‌تازگی از بامیان بازدید کرده است، گفته که وقتی یک پزشک زن سمت خود را ترک می‌کند، جایگزینی او اغلب تقریباً غیرممکن است.

به گفته او، کمبود داکتران زن دسترسی زنان و دختران به مراقبت‌های بهداشتی نجات‌بخش، از جمله خدمات مرتبط با سلامت مادران و نوزادان، خدمات سوءتغذیه و آموزش‌های صحی را به‌شدت محدود کرده است.

طالبان پس از بازگشت به قدرت، در گام نخست دختران را از مکاتب و دانشگاه‌ها محروم کردند و سپس دروازه‌های انستیتوت‌های طبی را که دختران در آن‌ها آموزش پرستاری و قابلگی می‌دیدند، بستند.

به‌تازگی صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) گفته است که با ادامه ممنوعیت آموزش دختران، افغانستان تا سال 2030 میلادی پنج هزار و 400 کارمند صحی و 20 هزار معلم زن را از دست خواهد داد.

این نهاد هشدار داده است که کاهش تعداد متخصصان زن آموزش‌دیده در مکاتب و شفاخانه‌ها، یادگیری، نتایج صحی و فرصت‌های آینده کودکان را نابود خواهد کرد.

کاترین راسل، مدیر اجرایی یونیسف، گفته است: «افغانستان نمی‌تواند از دست دادن معلمان، پرستاران، داکتران، قابله‌ها و مددکاران اجتماعی آینده را که خدمات ضروری ارائه می‌دهند، تحمل کند.»

یونیسف گفته است که افغانستان با یک بحران دوگانه روبه‌رو است؛ «از دست دادن متخصصان زن آموزش‌دیده و در عین حال جلوگیری از جایگزینی آنان توسط نسل بعدی. با بازنشستگی یا ترک شغل زنان باتجربه، دختران از ادامه تحصیل و ورود به این نقش‌ها منع می‌شوند. هر سال تأخیر، برای افغانستان هزینه از دست رفتن نسل دیگری از متخصصان مجرب را در پی خواهد داشت.»

مدیر اجرایی یونیسف از طالبان خواسته است که ممنوعیت آموزش دختران را لغو کنند و از جامعه بین‌المللی نیز خواسته است به حمایت از حق آموزش دختران متعهد بماند.

محدودیت بر دسترسی زنان به خدمات صحی

در حالی که در برخی مناطق داکتران زن وجود ندارند، طالبان تداوی زنان بیمار توسط داکتران مرد را نیز محدود کرده‌اند.

از جمله، سال گذشته مأموران امر به معروف طالبان در قندهار به کلینیک‌های دندان‌پزشکی دستور دادند که زنان را تداوی نکنند.

طالبان در برخی مناطق دیگر نیز پذیرش بیماران زن بدون محرم را در مراکز صحی ممنوع کرده‌اند.

دفتر هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) در یکی از گزارش‌های خود تأیید کرده است که مأموران امر به معروف و نهی از منکر طالبان در ولایت‌های قندهار و ارزگان، دسترسی زنان بدون محرم به خدمات صحی را منع کرده‌اند. براساس این گزارش، کارکنان صحی زن نیز نمی‌توانند بدون محرم در محل کار حاضر شوند.

از جانب دیگر، کمبود داکتران زن سبب می‌شود بسیاری از زنان از مراجعه به داکتران مرد اجتناب کنند.

مرگ‌ومیر مادران در افغانستان

افغانستان در آسیا بالاترین میزان مرگ‌ومیر مادران را دارد؛ هرچند این آمار طی دو دهه اخیر به‌گونه چشمگیری کاهش یافته است.

براساس آمار سازمان ملل متحد، در افغانستان به ازای هر 100 هزار زایمان، حدود 600 زن بر اثر عوارض مرتبط با بارداری و زایمان جان خود را از دست می‌دهند.

به گفته صندوق جمعیت سازمان ملل متحد، دو دهه پیش این رقم به هزار و 450 مورد در هر 100 هزار ولادت می‌رسید.

این صندوق چندی پیش تخمین زده بود که از سال 2022 تا 2025 ممکن است 51 هزار زن به دلیل بحران اقتصادی و ناکارآمدی نظام صحی، هنگام زایمان جان خود را از دست بدهند.

نظام صحی افغانستان در معرض فروپاشی

با روی کار آمدن طالبان و قطع بخش عمده کمک‌های خارجی، نظام صحی افغانستان که به این کمک‌ها وابسته بود، در معرض فروپاشی قرار گرفت.

در حال حاضر، بخش بزرگی از شفاخانه‌ها تحت حمایت سازمان جهانی صحت و سایر نهادهای کمک‌رسان فعالیت می‌کنند. با این حال، طی دو سال اخیر و در پی کاهش کمک‌های جهانی، شماری از مراکز صحی تعطیل شده‌اند.

به گفته سازمان ملل متحد، تنها در سال گذشته 400 مرکز صحی در افغانستان تعطیل شده و بیش از سه میلیون نفر از خدمات صحی اولیه محروم شده‌اند.

در حال حاضر، مراکز صحی فعال تحت فشار شدید قرار دارند؛ در حالی که با کمبود پرسنل حرفه‌ای، دارو و تجهیزات نیز مواجه‌اند.

براساس آمار نهادهای معتبر، در افغانستان به ازای هر 10 هزار نفر تنها 4.6 متخصص مراقبت‌های صحی وجود دارد، در حالی که معیار جهانی 23 متخصص به ازای هر 10 هزار نفر است.