موج گرما در افغانستان؛ از نگرانی های صحی تا هشدارهای محیط زیستی

ادارۀ ملی آماده‌گی مبارزه با حوادث طالبان در 26 سرطان سال روان با نشر اعلامیه‌ای در صفحۀ ایکس هشدار داده بود که تا 31 سرطان در شمال و غرب کشور گرمای غیرعادی فراتر از 45 درجه سانتی‌گراد پیش‌بینی شده‌است.

این اداره با نشر اعلامیه‌ای گفته که این موج گرما ولایت‌های بلخ، جوزجان، فراه، نیمروز و هلمند را متأثر خواهد کرد.

وزارت صحت عامۀ طالبان روز گذشته با نشر یک تصویری حاوی پیام صحی در ایکس نوشته‌است: «اطفال تان را برای مدت زیاد در معرض شعاع آفتاب قرار ندهید؛ ممکن باعث جل‌زده‌گی شان گردد.»

سازمان صحی جهان نیز با نشر پیامی در صفحۀ ایکس خطاب به شهروندان افغانستان گفته‌است: «گرمی هوا در افغانستان در حال افزایش است، خود و خانوادۀ خود را از گرمای شدید محافظت کنید.»

منبع اضافه کرده‌است: «در گرمای زیاد از انجام فعالیت‌های شدید خودداری کنید، کودکان را در موترهای پارک شده رها نکنید، روزانه از یک الی دو ساعت در مکان‌های سرد بمانید، از عینک‌های افتابی یا کلاه‌های پهن استفاده کنید و به‌طور مکرر آب بنوشید و لباس‌های سبک و آزاد بپوشید.»

پژواک در این گزارش با داکتران، کارشناسان محیط‌زیست و شماری از باشنده‌گان کابل گفت‌وگو کرده‌است تا عوامل افزایش گرما، پیامدهای آن بر سلامت مردم و راه‌های پیشگیری از آسیب‌های ناشی از آن را بررسی کند.

گرمای طاقت‌فرسا؛ روایت باشنده‌گان کابل از روزهای داغ

ساعت یک بعد از ظهر است، خیابان‌های کابل خلوت‌تر از همیشه به نظر می‌رسند، کارگران زیر آفتاب سوزان مشغول کارند، فروشنده‌گان آب سرد مشتریان بیشتری دارند.

احمدصالح که کراچی دستی دارد و ترکاری می‌فروشد، با دستمال دور گردنش عرق خود را پاک کرد، در گفت‌وگو با پژواک گفت: «امسال نسبت به سال‌های دیگر زیاد هوا گرم است،‌ ترکار که یک روز فروخته نشد، بر فردایش خراب است، خودما بیخی از حال رفتیم.»

وی می‌گوید که همواره آب می‌نوشد تا آب وجودش خشک نشود.

از سویی هم، سوسن اوریاخیل، باشندۀ کارتۀ پروان شهر کابل گفت که در پی گرمش هوا در شهر کابل چندین بار او و سایر اعضای فامیلش را گرما زد، به همین دلیل کمتر به بیرون می‌رود.

وی می‌افزاید، در سایر کشورهای امکانات پیشرفته مانند کولرهای آب‌پاش برای شهروندان در نظر گرفته شده‌ و امیدوار است این موضوع روزی در افغانستان و شهر کابل نیز تطبیق شود.

او تصریح کرد که برای مقابله با گرمای شدید، نوشیدن آب سرد، گرفتن شاور با آب سرد و بودوباش در محیط‌های خنک را از راه‌های کاهش گرمی می‌داند.

او می‌افزاید که پرچاوی برق نیز مشکلی در این روزهای هوای گرم کابل برای مردم است.

زهرا حمیدی، باشندهٔ سرک سوم پروژه تایمنی شهر کابل نیز از افزایش پرچاوی برق در این روزهای گرم تابستانی شکایت دارد و می‌افزاید که برای وقایه از گرمی بیش از حد شربت لیمو به اعضای فامیلش تهیه می‌کند، تربوز می‌خورند و آب می‌نوشند.

از سویی هم، سحاب سروری، باشندۀ منطقۀ خیرخانۀ شهر کابل گفت، هوا در روزهای اخیر بیشتر از پیش گرم شده‌است.

او افزود: «روزهای امتحانات ما در مکتب است و در هوای گرم خیلی به سختی امتحان می‌دهیم.»

یک آب‌فروش: روزانه چندین کارتن آب می‌فروشم

احمدخالد 12 ساله که در یک سطل پر از یخ بوتل‌های آب معدنی جابه‌جا کرده و در کنار سرک نشسته به پژواک گفت: «از روز که هوا گرم شده، فروشات خیلی زیاد شده ‌از پیش، روز یک تا دو کارتن زیاد فروش نداشتیم، ولی در این روزها تا شام بیش از 5 کارتن می‌فروشیم.»

وی می‌گوید که در روزهای گرم برای جلوگیری از گرما زده‌گی خودش در کنار نوشیدن آب، بیشتر آیسکریم می‌خورد.

هشدار داکتران؛ گرمای شدید می‌تواند سلامت مردم را تهدید کند

داکتر سید فریدشاه رفیعی، متخصص امراض داخلۀ عمومی در شفاخانۀ وزیر محمداکبرخان به پژواک گفت که برای پیشگیری از آسیب‌های ناشی از گرمای شدید، مردم باید از ساعت 10 صبح تا 4 عصر، مگر در موارد ضروری از منزل بیرون نشوند.

به گفتۀ وی، در صورت ضرورت باید از چتری، کلاه یا سایه‌بان، عینک آفتابی و لباس‌های نازک و روشن استفاده کرده و به اندازۀ کافی آب بنوشند؛ زیرا بدن در اثر تعریق آب و نمک از دست می‌دهد و کم‌آبی می‌تواند به گرمازده‌گی منجر شود.

وی افزود که کودکان، زنان باردار، سالمندان و مبتلایان به بیماری‌های مزمن مانند شکر، سرطان و بیماری‌های کلیوی بیشتر در معرض خطر قرار دارند. به گفتۀ او، خشکی پوست و دهان، تپش قلب، تنگی نفس، سردردی و در موارد شدید بیهوشی و کوما از علایم گرمازده‌گی است.

رفیعی تأکید کرد که در صورت گرمازده‌گی، فرد باید به محل خنک انتقال داده شود، پاهایش بالاتر قرار گیرد، روی پیشانی، گردن و سینه‌اش آب سرد یا یخ گذاشته شود و در صورت توانایی، مایعات سرد بنوشد؛ در غیر آن باید هرچه زودتر به مرکز صحی انتقال یابد.

وی توصیه کرد که مردم روزانه دو تا سه لیتر آب و افرادی که بیشتر در معرض آفتاب قرار دارند، سه تا پنج لیتر آب مصرف کنند. همچنان، استفاده از میوه‌ها و سبزیجات آبدار مانند تربوز، انگور، سیب، بادرنگ و پالک و خودداری از مصرف بیش از حد نوشابه‌های گازدار، نوشابه‌های شیرین، نوشابه‌های انرژی‌زا، غذاهای سرخ‌شده، نمک و شیرینی را در کاهش خطر کم‌آبی بدن مؤثر دانست.

داکتر فریدالله عمری، متخصص امراض انتانی در شفاخانۀ ملی و تخصصی انتانی کابل نیز توصیه‌های مشابهی ارایه کرد و گفت افرادی که ناگزیرند زیر آفتاب کار کنند، باید از کلاه یا دستمال تر استفاده کرده، آب پاک یا جوشیده به مقدار کافی بنوشند و از نوشابه‌ها و قهوه خودداری کنند.

وی افزود که تب بلند، استفراغ، ضعف، سرگیچی و سردردی از علایم گرمازده‌گی است و در چنین مواردی، پس از انتقال فرد به محل خنک و سرد کردن بدن، باید از تداوی خودسرانه پرهیز و او را برای دریافت خدمات صحی به مرکز درمانی انتقال داد.

موج گرما در افغانستان؛ از تغییرات اقلیمی تا تأثیرات انسانی

نجیب‌الله سدید، آگاه محیط‌زیست می‌گوید که موج جاری گرما در افغانستان، بخشی طبیعی و بخشی دیگر ناشی از مداخلات انسانی است.

به گفتۀ او، موج‌های گرما به‌صورت طبیعی در اثر ایجاد گنبد حرارتی ناشی از فشار بلند اتموسفیری در لایه‌های بالای جو شکل می‌گیرند. این پدیده با نزول هوا به سطح زمین و آزاد شدن انرژی حرارتی، سبب افزایش درجۀ حرارت در نزدیکی سطح زمین می‌شود.

وی افزود که تغییرات اقلیمی این روند را تشدید کرده‌است؛ زیرا کرۀ زمین، به‌ویژه آسیای مرکزی، در سال‌های اخیر افزایش دمای بیشتری را تجربه کرده‌است.

به گفتۀ او، بخش انسانی این موضوع به از بین رفتن ساحات سبز و کاهش ساحات آبی در شهرها برمی‌گردد؛ ساحاتی که با جذب انرژی آفتاب و تبخیر آب، در کاهش درجۀ حرارت نقش داشتند. وی از کول حشمت‌خان در کابل به‌عنوان نمونه یاد کرد و گفت که این ساحه دیگر مانند گذشته وجود ندارد.

موصوف افزود، در بخش‌های زیادی از کابل پوشش گیاهی از بین رفته و ساحات وسیعی با کانکریت و قیر پوشانده شده‌است؛ موضوعی که همراه با ساخت‌وسازهای گسترده، باعث افزایش درجۀ حرارتی شده که مردم در سطح شهر احساس می‌کنند.

او اضافه کرد، زمانی‌که امواج گرما با رطوبت همراه شود، خطر آفتاب‌زده‌گی افزایش یافته و فعالیت‌های روزمرۀ مردم را متأثر می‌سازد. به گفتۀ وی، در بسیاری از کشورها به دلیل گرمای شدید، بخشی از فعالیت‌های کاری به ساعات شب منتقل می‌شود.

به گفتهٔ سدید گرمای شدید، افزون بر تأثیر بر زنده‌گی انسان‌ها بر زراعت، منابع آبی، یخچال‌های طبیعی و پوشش گیاهی نیز اثر منفی می‌گذارد و در صورت کاهش بارنده‌گی و خشک‌شدن جنگلات، خطر آتش‌سوزی نیز افزایش می‌یابد.

وی تأکید کرد که مردم می‌توانند با کاهش فعالیت‌های بیرونی در ساعات اوج گرما، استفاده از چتری، دستمال و کریم ضدآفتاب و نوشیدن آب بیشتر، خطرات گرمای شدید را کاهش دهند. به گفتۀ او، در سطح کلان نیز بهبود پوشش گیاهی، ایجاد باغ‌های سبز، توسعۀ ساحات آبی و غرس درختان از راهکارهای مؤثر برای کاهش اثرات موج گرما است.

او خاطرنشان کرد، امواج گرما در سال‌های اخیر در افغانستان و بسیاری از کشورهای جهان افزایش یافته و تغییرات محیط‌زیستی در افغانستان، تأثیرات آن را شدیدتر ساخته است؛ در حالی‌که در گذشته، به دلیل وجود پوشش گیاهی، ساحات سبز، دندآب‌ها و جهیل‌های بیشتر، شدت این پدیده کمتر بود.

اسهال حاد در کودکان؛ بیش از 644 هزار واقعه در سال روان میلادی ثبت شده‌است

داکتر شرافت زمان، سخنگوی وزارت صحت عامه در گفت‌وگو با پژواک گفت که در سال روان میلادی 644 هزار و 812 کودک زیر پنج سال به اسهال حاد مبتلا شده‌اند.

موصوف اضافه کرد که بعضی مریضی‌ها با فصل‌های سال ارتباط دارند و با گذشت هر فصل کم و زیاد می‌شوند.

زمان خاطرنشان کرد که با فرارسیدن فصل گرما، واقعات اسهالات حاد در ولایت‌های گرم‌سیر بیشتر می‌شود.

وی گفت که نسبت به سال گذشته واقعات اسهالات حاد امسال بیشتر بود و دسترسی محدود زلزله‌ و سیلاب‌زده‌گان به غذا و آب آشامیدنی پاک را از عوامل اصلی این موضوع دانست.

او خاطرنشان کرد که با این حال به تمام مریض‌ها رسیده‌گی شده و وزارت صحت عامه با مشکل زیادی مواجه نشده‌است.