جمع آوری سلاح محافظان مساجد شیعیان؛ نگرانی ها درباره امنیت اماکن مذهبی

طالبان به‌منظور جلوگیری از هرگونه مقاومت مسلحانه علیه این گروه، به‌ویژه در مناطق غیرپشتون، کنترل شدیدی بر نگهداری سلاح اعمال کرده است. این گروه در سال‌های اخیر چندین بار عملیات بازرسی خانه‌به‌خانه برای جمع‌آوری سلاح راه‌اندازی کرده است. هم‌اکنون نیز در برخی مناطق، افراد به اتهام نگهداری سلاح بازداشت می‌شوند. بر اساس گزارش‌ها، طالبان در مواردی حتی از برخی شهروندانی که سلاحی در اختیار نداشته‌اند، هزینه سلاح مطالبه کرده است.

طالبان همچنین سلاح‌هایی را که در حکومت پیشین برای تأمین امنیت مردم توزیع شده بود، جمع‌آوری کرده است. بر اساس طرحی که در سال 1396 از سوی شورای امنیت ملی دولت پیشین تصویب شده بود، برای تأمین امنیت شماری از مساجد، از جمله مساجد شیعیان، سلاح در اختیار مردم قرار گرفته بود.

طالبان به‌تازگی محافظان مساجد شیعیان در هرات را نیز خلع سلاح کرده‌اند؛ در حالی که تاکنون برنامه یا سازوکار مشخصی برای تأمین امنیت این اماکن، به‌ویژه مراکز مذهبی شیعیان، اعلام نکرده‌اند.

طالبان همواره مدعی اند که امنیت سراسری در افغانستان تأمین شده و نیروهای این گروه توانایی حفاظت از شهروندان را دارند. با این حال، حملات تروریستی در افغانستان، به‌ویژه علیه شیعیان، همچنان ادامه دارد.

حملات علیه مساجد در هرات

تازه‌ترین حمله به اماکن مذهبی شیعیان در افغانستان، اواخر ماه حمل سال جاری خورشیدی، در نزدیکی زیارت سید محمد آقای سبزپوش در روستای «ده‌میری» ولسوالی انجیل ولایت هرات رخ داد.

بر اساس گزارش‌ها، افراد مسلح ابتدا مردان را که برای تفریح به این زیارت رفته بودند، از زنان جدا کردند و سپس به سوی آنان تیراندازی کردند.

بر اساس آمار هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما)، در این حمله 11 نفر کشته و 11 نفر دیگر زخمی شدند.

در ماه ثور 1403 نیز افراد مسلح در شهرک محمدیه ولسوالی گذره، هنگام خروج نمازگزاران شیعه از مسجد، به سوی آنان تیراندازی کردند. در این حمله شش نفر، شامل چهار مرد، یک زن و یک کودک، کشته و دو نفر دیگر زخمی شدند. شیخ جاوید، وکیل گذر و امام مسجد، نیز در میان کشته‌شدگان بود. شاخه خراسان گروه داعش مسئولیت این حمله را بر عهده گرفت.

در کنار حملات به اماکن مذهبی شیعیان در هرات، شماری از روحانیان شیعه نیز هدف حملات مسلحانه قرار گرفته‌اند.

در دهم قوس 1402، یک ریکشا حامل غیرنظامیان در منطقه کوره‌ملی شهرک جبرئیل هدف تیراندازی قرار گرفت. در این حمله دست‌کم شش نفر، از جمله دو روحانی شیعه به نام‌های محمدمحسن حامدی و محمدتقی صادقی، کشته شدند.

یک هفته پیش از آن، در دوم قوس 1402، دو روحانی شیعه به نام‌های رجب‌علی اخلاقی و خادم حسین هدایت در منطقه جبرئیل توسط افراد مسلح ناشناس کشته شدند. این حمله در نزدیکی مسجد سیدالشهدا در ناحیه سیزدهم شهر هرات رخ داد. مهاجمان که سوار بر موتورسیکلت بودند، پس از تیراندازی محل را ترک کردند.

پیش‌تر، در 30 میزان 1402، عیدمحمد اعتمادی، روحانی شیعه و عضو شورای علمای شیعه هرات، شب‌هنگام از خانه‌اش در روستای خوش‌رود ولسوالی انجیل ربوده و سپس کشته شد.

مسئولیت برخی از حملات علیه اماکن مذهبی شیعیان را شاخه خراسان گروه داعش بر عهده گرفته است؛ اما مسئولیت شماری دیگر از حملات، از جمله قتل روحانیان شیعه، تاکنون از سوی هیچ فرد یا گروهی پذیرفته نشده است.

حملات به مساجد در دیگر ولایت‌ها

در نزدیک به پنج سال حاکمیت طالبان، با وجود ادعای این گروه مبنی بر تأمین امنیت، چندین مسجد متعلق به شیعیان و نیز عبادتگاه‌های اقلیت مذهبی اهل تصوف هدف حملات مرگبار قرار گرفته‌اند.

مرگبارترین حمله در اول ثور 1401 در شهر مزارشریف، مرکز ولایت بلخ، رخ داد. مسجد شیعیان در محله «سه‌دکان» در شمال روضه شریف هدف انفجار قرار گرفت. در این حمله بیش از 30 نمازگزار کشته و بیش از 90 نفر دیگر زخمی شدند. گروه داعش مسئولیت این حمله را بر عهده گرفت.

در 21 میزان 1402 نیز مسجد متعلق به شیعیان موسوم به امام زمان در شهر پلخمری، مرکز ولایت بغلان، هدف انفجار مرگبار قرار گرفت. این انفجار زمانی رخ داد که ده‌ها نمازگزار شیعه برای ادای نماز جمعه در مسجد حضور داشتند.

فرماندهی امنیه طالبان در بغلان شمار کشته‌شدگان این انفجار را هفت نفر و شمار زخمی‌ها را 15 نفر اعلام کرده بود؛ اما منابع محلی شمار جان‌باختگان را حدود 30 نفر گزارش دادند. گروه داعش مسئولیت این حمله را نیز بر عهده گرفت.

در ماه میزان 1400 نیز مسجد «امام‌بارگاه» شیعیان در حوزه اول امنیتی شهر قندهار هدف حمله قرار گرفت. در این رویداد، سه مهاجم انتحاری مواد منفجره همراه خود را در میان نمازگزاران منفجر کردند. در نتیجه این حمله، 36 نفر کشته و 70 نفر زخمی شدند.

یک هفته پیش از حمله به مسجد امام‌بارگاه قندهار، در 16 میزان 1400، مسجد سیدآباد در نزدیکی بندر خان‌آباد قندوز هدف انفجار قرار گرفت. بر اساس آمار رسمی، در نتیجه این انفجار بیش از 50 نفر کشته و بیش از 100 نفر دیگر زخمی شدند.

در کنار مساجد شیعیان، عبادتگاه‌های پیروان طریقت‌های صوفی اهل سنت نیز بارها هدف حملات مرگبار قرار گرفته‌اند.

یکی از مرگبارترین این حملات در 9 ثور 1401 در کابل رخ داد. مسجد و خانقاه «خلیفه صاحب» متعلق به پیروان تصوف اهل سنت در سه‌راهی علاءالدین، واقع در ناحیه ششم شهر کابل، هدف حمله قرار گرفت. در این حمله دست‌کم 66 نفر کشته و 78 نفر دیگر زخمی شدند.

در قوس 1403 نیز افراد مسلح به نمازگزاران در عبادتگاهی موسوم به «زیارت سید پادشاه آغا سادات» در شهر کهنه ولسوالی نهرین ولایت بغلان حمله کردند و 10 نفر را تیرباران کردند.

این حملات نشان می‌دهد که تهدیدها علیه اماکن مذهبی، از جمله مساجد شیعیان، همچنان ادامه دارد. در چنین شرایطی، جمع‌آوری سلاح محافظان مساجد می‌تواند نگرانی‌ها درباره ایجاد خلأ امنیتی را افزایش دهد.