هبتالله آخوندزاده برای شرکت در این نشست از قندهار به کابل آمده بود و نشست امروز عمدتا به سخنرانی یک و نیم ساعتهی او اختصاص داشت.
این سخنرانی بدون پوشش رسانههای تصویری برگزار شد و رسانههای تحت کنترل طالبان تنها صداهای ضبط شده سخنرانان از جمله هبتالله آخوندزاده را نشر کردهاند.
سخنان رهبر طالبان در این نشست ترکیبی از خودستایی، توصیههای اخلاقی، توضیح شیوه حکومتداریاش و نگرانی از بروز جنگ داخلی و از دست رفتن قدرت بود.
او در این سخنرانی خود را خود را «امیر» خواند و تأکید کرد که «تنها با وجود امیر، شریعت عملی میشود» و باید از امیر «اطاعت» شود.
نشست امروز هواداران طالبان در دانشگاه کابل و همچنین سخنان رهبر طالبان حاوی نکات جدی و قابل توجهی بود که در این گزارش به بخشهای عمدهی آن پرداخته میشود.
اعطای لقب شیخالاسلام به هبتالله آخوندزاده
هواداران طالبان در نشست امروز به هبتالله آخوندزاده، رهبر این گروه، لقب «شیخ الاسلام» اعطا کردند.
طالبان پیش از اعطای این لقب، هبتالله آخوندزاده را «امیرالمؤمنین»، «شیخ صاحب» و «شیخالحدیث والقرآن» خطاب میکردند.
لقب «شیخالاسلام» یکی از برجستهترین و والاترین عنوانهای مذهبی در تاریخ اسلام است که از اواخر قرن چهارم و پنجم هجری به عالمان، فقیهان و شخصیتهای بزرگ علمی و دینی داده میشد.
بر اساس اطلاعات منتشرشده در «ویکی شیعه»، لقب شیخ الاسلام، اولین بار در اواخر قرن چهارم هجری قمری، به عنوان منصبی دینی در خراسان به کار رفته است. در قرن پنجم، اسماعیل بن رحمن، رییس فقهای شافعی در خراسان را شیخ الاسلام خواندهاند. در قرن ششم، به فقهای مقبول عامه در مصر و شامات، شیخ الاسلام میگفتند. شیخ الاسلام در میان اهل سنت، به علمای بلندپایه گفته میشده؛ از جمله فخرالدین رازی در قرن ششم هجری قمری.
«ویکی شیعه» نوشته است که شیخ الاسلام به معنای مفتی اصلی حکومت و رییس سلسله مراتب علما، اولین بار در حکومت عثمانی که مذهب رسمی آن سنی حنفی بود به کار رفت و به تدریج قدرت و نفوذ یافت. شیخ الاسلام در حکومت عثمانی، عهدهدار صدور فتوا و آرای حقوقی مبتنی بر فقه اسلامی بود. صاحبان این سمت در حکومت عثمانی در حوالی قرن دهم هجری قمری، مواضعی مستقل و گاه موضعی مخالف حکومت عثمانی داشتند، اما این استقلال به تدریج به همراهی با امپراتوری عثمانی انجامید و در اواخر عمر دولت عثمانی، نفوذ آن به کمترین حد خود رسید.
هر چند لقب شیخ الاسلام در ایران از قرن چهارم قمری رایج بود، اما اولین بار که به معنای بالاترین مقام دینی پایتخت و شهرهای بزرگ به کار رفت، در دولت شیعی صفویه بود. شیخ الاسلام، معمولا از سوی سلطان منصوب میشد.
منصب شیخ الاسلامی، علاوه بر ایران و عثمانی در نقاط دیگر جهان اسلام مانند هندوستان هم کاربرد داشته است. ابن بطوطه، از منصب شیخ الاسلامی در دستگاه حکومتی چین خبر داده است که از سوی امپراتور مغولی چین نصب میشده است.
اکنون طالبان در افغانستان با توجه به این سنت، این لقب را هبتالله آخوندزاده دادهاند؛ فردی که نه تنها از نگاه علمی شهرت و اهلیت خاصی ندارد، بلکه متهم به «جنایت علیه بشریت» و رفتارهای تبعیضآمیز و با سابقه تروریستی است.
تأکید بر پیروی از مذهب حنفی
هبتالله آخوندزاده در سخنرانی خود در دانشگاه کابل مدعی شد که تمام مردم افغانستان پیروان مذهب حنفی هستند و مذهب سنی شافعی را «ناروا» خواند.
او گفت که براساس شریعت، «امام راه انتخاب میکند و براساس آن، در افغانستان همهی مردم پیرو مذهب حنفی خواهند بود و عمل به مذهب شافعی ناروا است.»
رهبر طالبان افزود که مردم باید بر یک قول و یک مسیر فقهی گردهم آیند. او در این سخنرانی از مذاهب دیگر، از جمله مذهب شیعه یاد نکرد.
پیش از این برخی دیگر از مقامهای طالبان، از جمله وزیر تحصیلات این گروه گفته بود که در افغانستان تنها یک مذهب وجود دارد و آن مذهب حنفی است.
این در حالی است که بخش بزرگی از مردم افغانستان از مذهب شیعه دوازده امامی پیروی میکنند و در تمام ولایتهای این کشور زندگی میکنند و از هر قوم و طایفه هستند.
علاوه بر این، شمار زیادی از شهروندان افغانستان پیروان مذهب شیعه اسماعیلی و مذاهب مالکی، شافعی و حنبلی هستند.
پیروان برخی از ادیان دیگر، حتا مسیحیت، یهودیت و هندو و سیک نیز در افغانستان حضور دارند، هرچند براثر سالها سرکوب حاکمان سنی مذهب، از جمله طالبان، حضور آنان کمرنگ شده است.
طالبان در تلاش هستند که از افغانستان را یک به جامعهی یک دست از لحاظ مذهبی تبدیل کنند، اما غافل از این که این تنوع از بین رفتنی نیست و تاریخ نشان داده است که چنین تلاشهایی ره بهجایی نمیبرد.
از افغانهای مقیم خارج میخواهم که به کشور برگردند
هبتالله آخوندزاده در سخنرانی امروز خود از «افغانهای مقیم خارج» خواست که به کشور برگردند و در «فضای امن» زندگی کنند.
او مدعی شد که «همهی افغانها بدون هیچگونه تفاوت میتوانند در افغانستان زندگی آرام و امن داشته باشند.»
رهبر طالبان خطاب به افغانهای مقیم خارج گفت که «اگر حکومت میخواهید، چوکی میخواهید، هرچیزی که میخواهید بر اساس استعداد و اهلیت داده میشود، اگر شما اهل باشید، به شما داده میشود. اگر کسی دیگر اهل بود به او داده میشود، اما برای شما نیز معلوم است که دادن چوکی به افراد نااهل، ظلم به تمام رعیت است.»
او اضافه کرد که «شما هم برای چوکی جنگ کنید.»
هبتالله آخوندزاده با اشاره به حملات مسلحانه علیه این گروه گفت «فتنه نیندازید» و افزود که هیچکس در افغانستان خواهان جنگ داخلی نیست.
او مدعی شد که «همهی مسلمانان در افغانستان در زیر چتر اسلام و مطابق شریعت، زندگی شرعی دارند» و «تفاوت منطقهای و زبانی نیست.»
این در حالی است که گزارشهای متعددی از بازداشت و زندانیشدن افراد از سوی طالبان پس از بازگشت به افغانستان منتشر شده است.
نهادهای سازمان ملل متحد نیز در گزارشهای خود بازداشت برخی از بازگشتکنندگان به افغانستان را تأیید کردهاند.
حکومت طالبان نیز یک حکومت تک قومی، تک مذهبی و تک جنسیتی است که مقامهای ارشد آن همه مردان سنی مذهب از قوم پشتون هستند و افرادی از سایر اقوام در سمتهای ارشد دولتی حضور ندارند و در سمتهای پایین ادارات دولتی نیز حضور آن کاهش چشمگیر و قابل توجه یافته است.
سخنرانی رهبر طالبان و سایر مقامهای این گروه در دانشگاه کابل، تصویر روشنی این تلاش گروه برای تداوم سلطهی خود بر افغانستان و رد هرگونه تلاش برای ایجاد حکومت فراگیر و مشارکت اقوام غیرپشتون در قدرت ارائه میدهد.
مقامهای این گروه دیروز نیز در سخنرانیهای خود از عدم توافق با حکومت پیشین افغانستان و شکلگیری یک حکومت فراگیر در افغانستان ابراز خوشحالی کرده بودند و گفته بودند که اگر چنین توافقی صورت میگیرد و یا حکومت فراگیر شکل میگرفت، این گروه آهسته آهسته تضعیف میشد.
در حال حاضر چشمانداز افغانستان در زیر حاکمیت طالبان همچنان ناروشن و مبهم است؛ همانگونه که این گروه تلاش میکنند حاکمیت تک قومی و تک جنسی و مذهبی خود را استحکام و تداوم ببخشند، نارضایتیها هم روزبروز گسترش مییابد و بحران بشری و اقتصادی نیز هر روز عمیق تر میشود.
