خبیب غفران، سخنگوی وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان، روز شنبه، 30 عقرب، مدعی شد که در پنج سال گذشته بیش از 200 رسانه در افغانستان مجوز فعالیت دریافت کرده‌اند. او همچنین از اجرای برنامه‌هایی برای حمایت از رسانه‌ها، رسیدگی به مشکلات آن‌ها و ارتقای توان علمی، حرفه‌ای و اعتقادی خبرنگاران خبر داد.

این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که کارنامه طالبان در برخورد با رسانه‌های مرتبط با جامعه شیعه، نمونه‌های مشخصی از توقف پخش، پلمب دفاتر و بازداشت کارکنان را در خود دارد. کمیته حفاظت از روزنامه‌نگاران در گزارش 8 ماه میزان امسال، بستن دفتر کابل خبرگزاری آوا را سومین مورد برخورد منجر به تعطیلی با رسانه‌های مرتبط با جامعه شیعه در چهار ماه توصیف کرد.

غفران باید توضیح دهد که تعطیلی و پلمب این رسانه‌ها چگونه با ادعای حمایت از فعالیت رسانه‌ای سازگار است و وزارتخانه او برای جلوگیری از این برخوردها چه کرده است.

تمدن، راه فردا و آوا؛ نمونه‌هایی که نمی‌توان نادیده گرفت

در 2 ماه سرطان 1405، نیروهای مسلح وزارت عدلیه طالبان وارد دفتر تلویزیون تمدن در کابل شدند، پخش برنامه‌های آن را متوقف کردند و دفتر این شبکه را پلمب کردند. طالبان پیش‌تر ادعاهایی درباره وابستگی حزبی این رسانه و مالکیت زمین آن مطرح کرده بود؛ ادعاهایی که محمدجواد محسنی، مدیر شبکه، رد کرده و گفته بود زمین مجموعه از طریق معامله خصوصی خریداری شده است. کمیته حفاظت از روزنامه‌نگاران نیز خواستار ازسرگیری فعالیت تمدن و پایان دادن به برخورد با رسانه‌ها بر پایه اتهام‌های اثبات‌نشده شد.

در 15 ماه سنبله 1405، نیروهای طالبان به دفتر تلویزیون راه فردا یورش بردند، پخش آن را متوقف و سلمان اخلاقی، صاحب‌امتیاز جدید شبکه، را بازداشت کردند. نکته قابل توجه این است که راه فردا پس از یک دوره تعلیق، با تغییر صاحب‌امتیاز و دریافت مجوز تازه فعالیت خود را از سر گرفته بود؛ اما همان سال بار دیگر بسته شد. این نمونه، به‌تنهایی نشان می‌دهد که دریافت مجوز از طالبان الزاماً امنیت و تداوم فعالیت رسانه‌ای را تضمین نمی‌کند.

در 2 ماه میزان 1405 نیز، بنا بر گزارش کمیته حفاظت از روزنامه‌نگاران، نیروهای طالبان دفتر کابل خبرگزاری صدای افغان، آوا، را پلمب و تجهیزات و اسناد آن را ضبط کردند. بازداشت شماری از کارکنان و همکاران این مجموعه نیز گزارش شد. این کمیته تصریح کرد که تا زمان انتشار گزارش، طالبان دلیل اقدام خود را علناً توضیح نداده بود.

آوا پس از بسته‌شدن دفتر کابل به انتشار اینترنتی ادامه داد و تمدن نیز بعداً فعالیت آنلاین خود را از سر گرفت. ادامه حضور این رسانه‌ها در اینترنت، واقعیت توقف فعالیت دفاتر و پخش تلویزیونی آن‌ها را از میان نمی‌برد و مسئولیت طالبان در قبال این اقدامات را منتفی نمی‌کند.

آمار مجوزها، پاسخ تعطیلی رسانه‌ها نیست

حتی با پذیرش درستی آمار اعلام‌شده، صدور بیش از 200 مجوز به‌خودی‌خود اثبات‌کننده رشد آزادی رسانه‌ها نیست. برای سنجش این ادعا باید روشن شود چه تعداد از رسانه‌های دارای مجوز عملاً فعال‌اند، چند رسانه در همین دوره تعطیل یا تعلیق شده‌اند و صاحبان مجوز تا چه اندازه می‌توانند عملکرد حاکمیت را نقد کنند.

طالبان باید فهرست رسانه‌های دریافت‌کننده مجوز، نوع فعالیت و وضعیت کنونی آن‌ها را منتشر کند. همچنین باید توضیح دهد که رسانه‌های متعلق به جوامع مذهبی مختلف، از جمله شیعیان، چه سهمی از حمایت‌های ادعایی این وزارتخانه دارند و چه تضمینی برای جلوگیری از تعطیلی دوباره آن‌ها وجود دارد.

نمی‌توان آمار مجوزهای صادرشده را به‌عنوان دستاورد عرضه کرد و پرونده رسانه‌های پلمب‌شده را از کارنامه حذف کرد. چنین روایت گزینشی‌ای، تصویری ناقص و گمراه‌کننده از وضعیت رسانه‌ها ارائه می‌دهد.

سخنان غفران درباره ارتقای اعتقادی خبرنگاران نیز نیازمند توضیح است. آیا منظور، برنامه‌ای اختیاری است یا قرار است پذیرش قرائت دینی حاکمیت به معیاری برای صلاحیت حرفه‌ای خبرنگاران تبدیل شود؟ در جامعه‌ای با تنوع مذهبی، هرگونه شرط اعتقادی برای فعالیت رسانه‌ای، نگرانی درباره حذف صداهای متفاوت را تشدید می‌کند.

حمایت از رسانه زمانی قابل سنجش است که خبرنگار بتواند بدون ترس از پلمب محل کار و بازداشت، مطالبات مردم را بازتاب دهد. برای شیعیان افغانستان، نام تمدن، راه فردا و آوا، پرسش‌هایی مشخص درباره همین حق ایجاد کرده است؛ پرسش‌هایی که با اعلام یک عدد پاسخ داده نمی‌شود.

اگر طالبان مدعی حمایت از رسانه‌هاست، باید پاسخ دهد چرا پخش رسانه‌های مرتبط با شیعیان را متوقف کرده، چرا دفاتر آن‌ها را بسته و برای جبران پیامدهای این برخوردها چه اقدامی انجام داده است. صدور مجوز برای رسانه‌های تازه، مسئولیت تعطیل‌کردن رسانه‌های موجود را پاک نمی‌کند.