این نشست با دبیری جعفر سلطانی و با حضور دکتر حسین شیرازی، هیأت علمی سیاستگذاری عمومی دانشگاه علامه طباطبایی و محمدسعید شادکار، هیأت علمی دانشگاه الزهرا و مشاور طراحی سازوکار و خدمات مالی ـ بانکی برگزار شد و در آن، ابعاد مختلف دسترسی مهاجرین افغانستانی به خدمات مالی و بانکی از منظر سیاستگذاری، اقتصاد و فناوری بررسی شد. کارشناسان بر ضرورت بازطراحی فرایندهای احراز هویت و ارائه خدمات بانکی و بهرهگیری از ظرفیتهای فناورانه و اقتصادی مهاجرین برای توسعه تجارت، کارآفرینی و همکاریهای مالی منطقهای تأکید کردند.
تعارض در هویت اقتصادی مهاجرین
مهمترین محور مطرحشده در نشست، تعارض در هویت اقتصادی مهاجرین افغانستانی بود. این جامعه با وجود مشارکت گسترده در بازار کار و خلق ارزش اقتصادی، همچنان در دسترسی به بسیاری از خدمات رسمی بانکی با محدودیت مواجه است. به گفته کارشناسان، این تعارض میان نقش اقتصادی فعال و محرومیت از خدمات رسمی، یکی از چالشهای اصلی سیاستگذاری در این حوزه است.
غلبه نگاه امنیتی در سیاستگذاری
دکتر حسین شیرازی در این نشست تأکید کرد که نگاه امنیتی به مسائل مهاجرین، گاه مانع تصمیمگیری برای ارائه خدمات رسمی میشود؛ درحالیکه محرومیت از خدمات بانکی میتواند فعالیتهای مالی را به مسیرهای غیررسمی سوق دهد. این هشدار در حالی مطرح میشود که به گفته وی، ادامه این روند نهتنها به نفع مهاجرین نیست، بلکه نظام مالی ایران را نیز با چالشهای نظارتی و شفافیت مواجه میکند.
ضرورت بازطراحی خدمات بانکی
محمدسعید شادکار با تفکیک موانع فنی از فرایندی، بر اهمیت اصلاح فرایندهای احراز هویت، ثبتنام و ارائه خدمات بانکی تأکید کرد. به گفته وی، بخشی از مشکلات موجود ناشی از فرایندهای پیچیده و ناکارآمد است که با بازطراحی مناسب قابل رفع خواهد بود.
ظرفیتهای اقتصادی و فناورانه
کارشناسان حاضر در نشست بر نقشآفرینی مهاجرین افغانستانی در توسعه تجارت ایران و افغانستان تأکید کردند. همچنین بانکها، استارتآپها و فناوریهای مالی بهعنوان ظرفیت مهمی برای پاسخگویی به نیازهای این جامعه معرفی شدند. بر این اساس، بهرهگیری از فناوریهای نوین مالی میتواند بخشی از موانع دسترسی را کاهش دهد.
کارآفرینی سیاستی و مطالبهگری هدفمند
اصلاح وضعیت موجود نیازمند همکاری دانشگاهیان، رسانهها، بخش خصوصی، فعالان اقتصادی و جامعه مهاجرین در ایران است. این همکاری چندجانبه بهعنوان «کارآفرینی سیاستی» و مطالبهگری هدفمند توصیف شد که میتواند زمینهساز تغییر رویکرد سیاستگذاران در این کشور باشد.
این در حالی است که حرکت از نگاه صرفاً امنیتی به سوی سیاستگذاری واقعبینانه، ارائه خدمات رسمی و قابلرصد و بهرهگیری از ظرفیتهای اقتصادی و فناورانه مهاجرین، میتواند زمینهساز مشارکت مؤثرتر آنان در نظام مالی ایران باشد.
نشست سیوپنجم؛ «مسئله مهاجران افغانستانی در ایرانِ پساجنگ»
این در حالی است که در نشست پیشین این سلسلهنشستها با موضوع «مسئله مهاجران افغانستانی در ایرانِ پساجنگ»، کارشناسان به ابعاد اجتماعی و سیاسی حضور مهاجران پرداختند.
حسین کمیلی، مسئول میز تخصصی بنیاد فرهنگی، با اشاره به جنگ اخیر گفت که این جنگ دو تحول را آشکار کرد: افزایش محبوبیت ایران در بخشی از افکار عمومی کشورهای اسلامی و حضور گسترده مردم در خیابانها.
وی افزود مهاجران افغانستانی نیز از تجمعات داخل ایران تا راهپیماییها و گردهماییهای حمایتی در شهرهای اروپا حضور داشتند؛ این همراهی در حالی بود که مهاجرهراسی و اتهامهایی چون جاسوسی به روابط ایرانیان و افغانستانیها آسیب زده بود.
به گفته کمیلی، مشکلات ثبتنام دانشآموزان، موانع برگزاری مراسم و بهرسمیتنشناختن شماری از جانباختگان افغانستانی جنگ، از شکاف میان مشارکت مهاجران و رفتار برخی نهادهای رسمی حکایت دارد.
دکتر سیدعلی کشفی، عضو شورای علمی مؤسسه علم و سیاست اشراق، معتقد است مفهوم متعارف «مهاجرت» برای فهم رابطه ایران و افغانستان کافی نیست؛ این رابطه ریشه در وحدت تاریخی و تمدنی دو جامعه دارد و از مرزهای سیاسی امروز فراتر میرود.
وی با اشاره به اینکه فارسی و اسلام از ارکان این حوزه مشترکاند، تأکید کرد ادغام اجتماعی باید زمینه رفتوآمد و همکاری متقابل را فراهم کند و افغانستانیها باید فراتر از جایگاه نیروی کارِ قابلجایگزین، نقشی متمایز در آینده مشترک این حوزه تمدنی داشته باشند.
به گفته کشفی، تحول سیاستگذاری به ائتلافهای فکری و اجتماعیِ مستقل از ساختار اداری نیاز دارد.
دکتر محمدرضا زهرایی، عضو کارگروه مسائل اجتماعی مجلس شورای اسلامی ایران نیز، با اشاره به کمصدایی جامعه مهاجر گفت بخشی از مشکلاتش از نادیدهماندن تجربهها و مطالباتش ناشی میشود.
وی با تأکید بر نقشآفرینی مهاجران افغانستانی در انقلاب اسلامی و پس از آن، تعریف «بیگانه» صرفاً بر پایه تابعیت را نقد کرد و گفت پیوندهای دینی، زبانی، خانوادگی، تاریخی و اجتماعی نادیده گرفته میشود.
زهرایی برخی مفاد طرح قانون مقابله با نفوذ بیگانگان و طرح سازمان ملی مهاجرت در ایران، از جمله تشدید مجازات اتباع خارجی و اختیارات اداری در تمدید اقامت و اخراج را نیازمند بازنگری حقوقی و انسانی دانست.
